ساعت ۳:۳٤ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢۸ خرداد ،۱۳۸۸  کلمات کلیدی:

به نام خالق هستی

با سلام خدمت استاد عزیز جناب آقای باغینی و تمامی دوستان علاقه‌مند به علم شیرین زیست شناسی

مطالبی را که در این وبلاگ مشاهده می‌کنید نتایج آزمایشات و کارهای گروهی آزمایشگاه زیست شناسی سلولی چند تن از دانشجویان رشته علوم تجربی مقطع کارشناسی مرکز تربیت معلم خواجه نصیرالدین طوسی کرمان در طول ترم بهاره سال ٨٧-٨٨ می‌باشد. که با راهنمایی‌ها و کمک استاد بزرگوار جناب باغینی جمع‌اوری و ارائه شده است. همچنین مطالب تکمیلی از سایر وب‌سایتها آورده شده است.

امید است مورد استفاده علاقه مندان قرار بگیرد.

                                                                         با تشکر اعضای گروه

                                                                 ١- مسلم رستمی راوری(مدیر وبلاگ)

                                                                     ٢- محمد بقائی راوری

                                                                     ٣- غلامرضا سلیمی

                                                                     ۴- حسن محمد‌علی پو


 
اندازه‌گیری مقدار هماتوکریت خون HCT
ساعت ٢:٥٤ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢۸ خرداد ،۱۳۸۸  کلمات کلیدی:
هموگلوبین

در برگه‌های آزمایش مختلف ممکن است به صورت‌های مختلف HGB،Hg، یا Hgb نوشته شود. همه این ها مخفف کلمه هموگلوبین، یکی از عناصر اصلی تشکیل دهنده گلبول های‌ قرمز است که با اکسیژن ترکیب می شود و آن را در خون حمل می کند.

این ماده که در آن آهن به کار رفته، جایگاه‌های مختلفی برای ترکیب با اکسیژن دارد. هموگلوبین در جایی که اکسیژن زیاد وجود دارد با آن ترکیب می‌شود و در محیط کم اکسیژن، آن را آزاد می‌کند.

اندازه‌گیری مقدارکلی هموگلوبین، به نوعی نشان‌هنده تعداد گلبول‌های قرمز است.

مقادیر اصلی مقدار طبیعی : برای آقایان 14 تا 18 گرم در دسی‌لیتر و برای خانم‌ها مقادیر 12 تا 16 گرم در دسی‌لیتر.

محدوده خطر: هموگلوبین زیر 5 و بالای 20 مقادیر خطرزا به حساب می‌آیند و حتما نیازمند رسیدگی فوری هستند.

چه چیزهایی باعث کاهش هموگلوبین می‌شود؟

همان دلایلی که باعث کاهش گلبول‌های قرمز می شوند، با تخریب هموگلوبین، مقدار آن را هم کم می کنند. کم‌خونی، خون‌ریزی شدید، سرطان، سوءتغذیه، بیماری لوپوس، بیماری‌های کلیوی و بزرگی طحال باعث کاهش هموگلوبین می‌شوند. مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، آسپیرین و ایندومتاسین و همچنین داروهای ضدسرطان هم مقدار هموگلوبین خون را کم می‌کنند.

چه چیزهایی باعث افزایش هموگلوبین می‌شود؟

مشکلات ریوی، سوختگی شدید، نارسایی مزمن ریه و از دست دادن زیاد آب بدن (دهیدراسیون‌) مقدار این ماده حیاتی را افزایش می‌دهند. داروهای جنتامایسین و متیل‌دوپا هم هموگلوبین را افزایش می دهند.

نکته:

- مقدار هموگلوبین در بارداری کاهش می‌یابد، چون با اینکه خون‌سازی کمی بیشتر شده است، اما حجم مایع بدن و خون بالا رفته و مقدار کلی هموگلوبین در هر دسی‌لیتر کاهش می‌یابد.

- زندگی در ارتفاعات هم به خاطر نیاز بیشتر بدن به اکسیژن و کمبود اکسیژن محیط، باعث تولید بیشتر هموگلوبین می‌شود.

- در طحال اغلب سلول‌های پیر خون تخریب می‌شوند. بزرگ شدن طحال، یعنی تخریب بیشتر سلول‌ها و به دنبال آن کاهش گلبول های قرمز و هموگلوبین رخ می‌دهد.

HCT یا (Hematocrit)

هماتوکریت

هماتوکریت یا HCT هم یکی از مقادیر اندازه‌گیری گلبول قرمز است. به طور کلی «هِم» (heme) به معنای آهن است و هر جا در هر کلمه‌ای آمد، حتما آن کلمه ارتباطی با گلبول قرمز دارد.

هماتوکریت درصدی از حجم کل خون است که شامل گلبول های قرمز می باشد و با اندازه‌گیری قسمت قرمز رسوب خون در لوله آزمایش نسبت به کل ارتفاع خون اندازه‌گیری می‌شود.

به خاطر بیماری‌ها و شرایط مختلفی که می‌توانند اندازه‌گیری هموگلوبین و گلبول قرمز را با اشکال مواجه کنند، HCT هم اندازه‌گیری می‌شود تا به طور مستقیم نشان‌دهنده اندازه هموگلوبین و گلبول قرمز باشد. این عدد معمولا با درصد نشان داده می‌شود.

مقادیر طبیعی : 42 تا 52 درصد برای آقایان و 37 تا 47 درصد برای خانم‌ها. در خانم‌های باردار درصد بالاتر از 33 طبیعی است.

محدوده خطر : HCT بالاتر از 60 درصد و پایین‌تر از 15 درصد.

چه چیزهایی باعث کاهش آن می‌شود؟

تقریبا همان عواملی که باعث کاهش هموگلوبین و گلبول های قرمز خون می شوند. شرایطی مثل پرکاری تیروئید، سیروز کبدی، نارسایی مغز استخوان و میلوم مولتیپلMultiple) (myeloma نیز باعث کاهش هماتوکریت می‌شوند.

چه چیزهایی باعث افزایش آن می‌شود؟

سوختگی، اسهال شدید، بیماری‌های انسدادی ریوی، از دست دادن زیاد آب بدن، تولید بیش از حد گلبول قرمز از عوامل افزایش دهنده ی HCT هستند.

نکته:

- بیماری‌هایی که باعث به وجود آمدن شکل‌های غیرطبیعی گلبول قرمز می‌شوند (مثل بیماری گلبول قرمز داسی‌‌شکل) مقدار HCT را تغییر می‌دهند.

- وقتی مقدار گلبول سفید خیلی بالا باشد، بر مقدار HCT موثر است.

- در صورت طبیعی بودن اندازه‌های گلبول قرمز، مقدار هماتوکریت، سه برابر هموگلوبین است.

- هماتوکریت را نباید بلافاصله بعد از خون‌ریزی شدید اندازه‌گیری کرد.

 

عنوان آزمایش: Hct
هدف: تعیین درصد حجمی گلبول قرمز
تئوری آزمایش: 
اصطلاح هماتوکریت برای اندازه گیری غلظت خون یا به عبارت دیگر تعیین حجم گلبول های قرمز خون بکار میرود
آزمایش هماتوکریت به عنوان ساده ترین ودر اصل مهمترین آزمایش برای تشخیص کم خونی ها( آنمی ها) در پزشکی کار برد دارد.
تعریف علمی هماتوکریت خون HCT : 
مقدار درصد حجمی که گویچه های قرمزپس از سانتر یفیوژ کردن خون اشغال می کنند را هماتوکریت گویند. به عبارت دیگر هماتوکریت عبارت است از نسبت حجم گلبولهای قرمز فشرده شده به حجم خون تام که بر حسب در صد گزارش میشود.
نرمال هماتوکریت :
درمردان  ۴۹%-۴۰%
 درزنان   ۴۴%-۴۰%
* مقدار نرمال هماتوکریت با جنس و سن وارتفاع ازسطح دریا وغیره بستگی دارد

وسایل مورد نیاز:
۱. دستگاه سانتریفیوژمیکروهماتوکریت
۲. لوله های موئینه(کاپیلری) با حلقه قرمز
۳. خمیر مخصوص
۴. لانست
۵. پنبه
۶. الکل
۷. خط کش مخصوص
*دو نوع لوله موئینه وجود دارد:
الف- لوله های موئینه ساده که فاقد ماده ضد انعقاد ند مشخصه این لوله ها وجود حلقه آبی رنگ در بالای لوله  است,اینها برای نمونه هایی که باماده ضد انعقادی EDTA تهیه شده اند استفاده میشوند
ب- لوله های موئینه ضد انعقاد دار(هپارینه) داخل این لوله ها آغشته به ماده ضدانعقاد هپارین هستند. وجود حلقه قرمزرنگ در بالای لوله مشخصه آنهاست برای گرفتن خون از نوک انگشت یا پاشنه پا در نوزادان استفاده میشوند، ما اکنون از این نوع لوله استفاه می کنیم.

روش کار:
ابتدا نوک انگشت را توسط پنبه آغشته به الکل ضد عفونی میکنیم . بعد توسط یک ضربه لانست نوک انگشت را سوراخ کرده، خون جریان پیدا میکند قطره اول خون راحذف می کنیم. لوله موئینه را روی خون نوک انگشت گذاشته تا دو سوم لوله موئینه از خون پر شود. حالا طرف دیگر لوله را توسط انگشت نشانه می بندیم  تا خون از لوله خارج نشود نوک لوله موئینه را با چند بارفرو بردن در داخل خمیر مخصوص مسدود می کنیم. 
لوله موئینه را در دستگاه سانتریفیوژ طوری قرار می دهیم که نوک بسته شده لوله به طرف خارج روی واشر لاستیکی دستگاه وسر باز لوله بطرف داخل دستگاه قرار گیرد. صفحه محافظ دستگاه را می بندیم  دستگاه راروشن می کنیم  تایمردستگاه رابرای مدت پنج دقیقه کوک می کنیم .
وقتی دستگاه کاملا از حرکت ایستاد، لوله موئینه را از آن خارج می کنیم . حالاخون داخل لوله موئینه به سه قسمت تقسیم شده است: 
۱. گویچه های قرمز متراکم 
۲. یک لایه خیلی نازک سفید رنگ به نام بافی کت شامل گویچه های سفید وپلاکت ها
۳.پلاسمای خون
لوله موئینه را روی خط کش مخصوص قرار داده با حرکت لوله روی خط کش وضعیتی را به وجود می آوریم که فصل مشترک بین خمیر وخون روی عدد صفر  و آخرین سطح پلاسما روی عدد صد قرار گیرد حالا عددی که طول ستون گویچه های قرمز رانشان می دهد هماتوکریت شخص میباشد در تمام مراحل خواندن هماتوکریت باید از بالا با زاویه ۹۰درجه به صفحه نگاه کنیم.

نکات: 
۱. سرعت دستگاه دوازده هزار دور در دقیقه است.
۲. ممکن لوله موئینه داخل دستگاه سانتریفیوژ میکروهماتوکریت بشکند.
علت: 
۱. عدم تعادل: برای جلوگیری از شکستن لوله باید کار را با دو لوله آغاز کنیم.جهت حفظ تعادل باید دو لوله مقابل هم در دستگاه قرار داده شوند.
۲. علت دیگر شکستن لوله داخل دستگاه مربوط به افراد تازه کاراست. که فراموش میکنند درب محافظ دستگاه را ببندند و یا آنرا محکم کنند.

 


 
شناسایی مواد توسط معرفها
ساعت ٢:۳٦ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢۸ خرداد ،۱۳۸۸  کلمات کلیدی:

عنوان آزمایش: شناسایی مواد توسط معرفها

الف) معرف بندیکت : معرف قندهای احیا کننده مانند گلوکز است این معرف شامل سولفات مس، نیترات سدیم ، کربنات سدیم و آب می‌باشد و در واقع ترکیب اصلی‌اش سولفات مس است. بندیکت محلول آبی رنگ است.

دو لوله آزمایش برداشته و در یکی مقداری گلوکز و در دیگری مقداری ساکاروز می‌ریزیم سپس به این دو لوله محلول بندیکت اضافه می‌کنیم سپس دو لوله را حرارت داده و تغییرات رنگی ایجاد شده را مشاهده می‌کنیم.

گلوکز + بندیکت   ( در اثر حرارت )= سبز     (در اثر ادامه حرارت) قرمز آجری

ساکاروز + بندیکت ( در اثر حرارت ) = سبز     (در اثر ادامه حرارت) قهوه‌ای

جهت شناسایی قندها می‌توان از معرف بندیکت استفاده کرد.

-شناسایی قند

وسایل مورد نیاز:گلوکز،محلول بندیکت،لوله آزمایش،منبع حرارتی

روش کار:حدود ۵ سانتی متر مکعب از محلول بندیکت را به یک سانتی متر مکعب از محلول ۱۵٪گلوکز بیفزایید سپس محلول آبی رنگ را به آرامی بجوشانید رسوب قرمز آجری حاصل ملاکی برای شناسایی گلوکز است.

نتیجه آزمایش:در ترکیب مس سولفات همیشه آب وجود دارد بنابراین رنگ این محلول آبی است ولی در اثر حرارت آ از تر کیب مس سولفات خارج میشود و محلول تغییر رنگ میدهد وبه رنگ قرمز آجری در می آید.

نکته جالب :نام معرف بندیکت را به بخاطر نام پاپ که همان بندیکت شانزدهم میباشد به این صورت خوانده میشود.

 

ب)معرف بیوره : بیوره معرف پروتئین ها می‌باشد این معرف شامل سولفات مس و هیدروکسید سدیم می‌باشد که در واقع ماده اصلی آن سولفات مس می‌باشد. رنگ این معرف حدودا آبی‌رنگ است.

Cu2+ + پیوندهای پپتیدی پروتئینها  = کمپلکس بنفش‌رنگ می‌سازد

طرز تهیه:
به یک لیتر محلول سود 10درصد 25 میلی لیتر محلول سولفات مس 3 درصد بیفزائید.(3 گرم سولفات مس را به100 میلی لیتر آب اضافه کنید محلول 3 درصد ساخته خواهد شد)این محلول در صورت ماندن خراب می شود پس باید تازه تهیه شود.

ج)لوگول(ید) : معرف شناسایی نشاسته می‌باشد رنگ آن زرد متمایل به قهوه‌ای ای قرمز می‌باشد.

نحوه ساخت لوگول: 1- ید جامد را با یدید پتاسیم سفید رنگ مخلوط می‌کنیم و به آن آب اضافه می‌کنیم و هم می‌زنیم 2- ید را با الکل مخلوط می‌کنیم.

نحوه انجام آزمایش : ابتدا در یک لوله آزمایش مقداری آب ریخته  سپس به آن کمی پودر نشاسته اضافه می‌کنیم و هم می‌زنیم سپس لوله آزمایش را مدتی حرارت می‌دهیم تا نشاسته کاملا حل شود محلول به دست آمده را می‌گذاریم تا سرد شود. سپس به محلول لوگول اضافه می‌کنیم و مشاهده میشود که محلول به رنگ آبی یا آبی‌تیر تغییر رنگ می‌دهد.

در مرحله بعد  لوله محتوی لوگول را مجددا حرارت می‌دهیم بعد از مدتی حرارت دادن رنگ سفید ظاهر می‌شود یعنی محلول شفاف می‌شود.

ید +نشاسته  = تغییر رنگ آب (در اثر حرارت) رنگ آبی از بین می‌رود

۱-شناسایی نشاسته

وسایل و مواد لازم:نشاسته،معرف لوگول،آب،لوله آزمایش،منبع حرارتی

روش کار:یک گرم نشاسته را در ۱۰سانتی متر مکعب آب بریزید. آنگاه دو سانتی متر مکعب از محلول بدست آمده را در یک لوله آزمایش ریخته و بجوشانید. دراین صورت نشاسته کاملاَ در آب حل می شود و بعد به آن یک قطره لوگول بیفزایید. مشاهده میشود رنگ لوگول آبی تیره میشود. در صورتی که قبلآ رنگ آن شفاف (ژله ای) بود. اگر دوباره محلول را حرارت دهید مشاهده خواهید کرد رنگ آبی تیره ناپدید خواهد شد. چرا؟

زیرا ید جذب سطحی مولکول های نشاسته میشود که باعث می شود رنگ آن آبی شود.در اثر حرارت ید از نشاسته جدا شده و به حالت قبل خود باز میگردد.

نتیجه آزمایش: به دلیل این که ید جذب سطحی مولکول های نشاسته می شود در اثر حرارت به راحتی از آن جدا شده و به حالت قبل باز میگردد.

نتیجه‌گیری کلی آزمایشات:

جهت شناسایی بعضی از مواد می‌توان از معرف‌های مخصوص استفاده نمود که نمونه این معرف‌ها در قسمت بالا توضیح داده شد. دلیل بعضی از تغییر رنگها ، تغییر شیمیایی است مثلا بندیکت وبیوره پس از اضافه شدن  به قند و پروتئین در آنها تغییر شیمیایی ایجاد می‌کنند در حالی که نشاسته پس از اضافه شدن لوگول تغییر شیمیایی پیدا نمی‌کند یعنی ید سطح جذبی نشاسته می‌شود (تغییر فیزیکی) و پس از حرارت مجدد رنگ آبی از بین می‌رود.

 

 

 



 
گلبولهای قرمز خون
ساعت ٢:٢٦ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢۸ خرداد ،۱۳۸۸  کلمات کلیدی:
خون مایعی لزج است که بخشی از آن را مایعی به نام پلاسما و بخش دیگر را عناصر جامد معلق در پلاسما تشکیل می‌دهد. بخش جامد خون شامل اریتروسیتها (گلبولهای قرمز خون) ، لوکوسیتها یا گلبولهای سفید و پلاکتها است.
گلبولهای قرمز یا اریتروسیتها سلولهایی هستند که در انسانها و جانوران خونگرم دارای پروتوپلاسم هموژن اما بدون هسته هستند. غشای آنها از مجموعه‌ای از لیپو پروتئینها تشکیل یافته که به مواد کلوئیدی و یون پتاسیم یا یون سدیم غیر قابل نفوذ است اما به یون کلر و بی‌کربنات و +H و OH- نفوذ پذیر است. ترکیب مواد معدنی اریتروسیتها و پلاسما مشابه هم نیستند.
مقدار پتاسیم گلبولهای قرمز انسان بیشتر از سدیم می‌باشد در حالی که نسبت این نمکها در پلاسما برعکس است. هموگلوبین ۹۰ درصد ماده خشک گلبولهای قرمز را تشکیل می‌دهد. در حالی که پروتئینها ، لیپیدها و گلوکز و نمکهای معدنی دو درصد بقیه را بوجود می‌آورند. تعیین تعداد اریتروسیتها در خون اهمیت زیادی در فیزیولوژی و کلینیک دارد. در حدود ۵.۵ میلیون گلبول قرمز در میلیمتر مکعب خون یک مرد سالم و ۴.۵ میلیون گلبول در میلیمتر مکعب خون در یک زن سالم وجود دارد.
● مشخصات گلبولهای قرمز
قطر گلبولهای قرمز بین ۷.۵ - ۷.۲ میکرون و حجم متوسط هر یک از آنها ۹۰ - ۸۸ میکرون مکعب است. ضخامت آنها در ضخیم‌ترین قسمت ۲ میکرون و در وسط یک میکرون است. از روی اندازه هر اریتروسیت و تعداد کل آنها با مساحت کلی گلبولهای قرمز را در بدن می‌توان محاسبه نمود.
چون جذب و آزاد شدن اکسیژن یعنی تبادلات آن در این سطح صورت می‌گیرد از این نظر این رقم واجد اهمیت است. زیرا تبادل اکسیژن عمل اصلی فیزیولوژیک گلبولهای قرمز است.
مجموع کل مساحت گلبولهای قرمز در خون انسان بطور متوسط ۳۵۰۰ - ۳۰۰۰ متر مربع است که این مقدار ۱۵۰۰ برابر سطح بدن می‌باشد.
شکل خاص گلبول قرمز به وسیع بودن این سطح کمک می‌کند. گلبولهای قرمز انسان پهن و در مرکز مقعرالطرفین هستند با این شکل هیچ نقطه‌ای از سلول بیشتر از ۸۵ درصد میکرون از سطح آن فاصله ندارد در صورتی که یک شکل کروی ۲.۵ میکرون از سطح فاصله دارد و کل سطح ۲۰ درصد کمتر می‌شود. این نسبت واقعی بین سطح و حجم اجزای گلبولهای قرمز عمل انتقال اکسیژن را از اندامهای تنفسی به سلولها آسانتر می‌سازد.
● هموگلوبین
هموگلوبین نقش مهمی در حمل و نقل گازهای خون بویژه اکسیژن در موجود زنده را به عهده دارد این ماده یک مولکول پیچیده شیمیایی (با وزن مولکولی ۶۸۰۰۰ دالتون) است که از یک بخش پروتئینی به نام گلوبین و چهار مولکول غیر پروتئینی به نام هم درست شده است.
مولکول هم از یک اتم آهن که می‌تواند با اکسیژن ترکیب شده و یا آن را از دست بدهد تشکیل یافته است. ظرفیت آهن (Fe+۲) بعد از ترکیب با اکسیژن تغییر نمی‌کند و همچنان دو ظرفیتی باقی می‌ماند. اگر هموگلوبین با محلول اسید کلریدریک مخلوط شود هم از گلوبین جدا می‌شود و به همین (C۳۴H۳۲N۴O۴FeCl) کریستالهایی با شکل مشخص دارد تبدیل می‌شود و در پزشکی قانونی ازهمین آزمایش برای اثبات وجود خون استفاده می‌شود.
مولکول هم از چهار حلقه پیرولی (دو باز و دو اسید) تشکیل شده است اتم آهن (Fe+۲) به بخش پروتئین یا گلوبین می‌چسبد. هنگامی که هم آهن خود را از دست می‌دهد و فقط ساختمان پیرولی باقی می‌ماند هماتو پورفیرین یا پروتو پورفیرین نامیده می‌شود.
این ماده در یک نوع خاص از مسمومیت یا اختلال متابولیکی به مقدار زیاد در بدن موجود زنده تشکیل می‌شود هماتو پورفیرین از ادرار دفع می‌گردد. هم بخش فعال یا گروه پروستیک هموگلوبین است در حالی که گلوبین یک پروتئین ناقل هم است.
● تولید گلبولهای قرمز
عمر متوسط گلبولهای قرمز خون ۱۲۰ روز است برای این که میزان گلبولهای قرمز در خون ثابت بماند باید در هر ثانیه حدود یک میلیون گلبول قرمز در مغز استخوان ساخته شود. گلبولهای قرمز در دوره جنینی در کبد و طحال و گره‌های لنفاوی ساخته می‌شوند.
                               
اما در ماههای آخر دوره جنینی و پس از تولد تنها در مغز استخوان بوجود می‌آیند. در سالهای اول پس از تولد همه استخوانها گلبول قرمز می‌سازند ولی از حدود پنج سالگی به بعد تولید گلبول قرمز در استخوانهای دراز کاهش می‌یابد و سپس متوقف می‌شود و از آن به بعد بیشتر گلبولهای قرمز در مغز استخوانهای ستون مهره‌ها ، سر ، سینه و لگن تولید می‌شوند.
در مغز استخوان بافت زاینده‌ای وجود دارد که با چند تقسیم سلولی گلبولهای قرمز را می‌سازد سلولهای زاینده در ضمن این تغییرات هسته خود را از دست می‌دهند و مقدار زیادی هموگلوبین در سیتوپلاسم خود می‌سازند.
فعالیت ماهیچه‌ای ، صعود به ارتفاعات و گرم شدن هوا ، تولید گلبولهای قرمز را افزایش می‌دهند. سلولهای مولد گلبولهای قرمز در مغز استخوان نسبت به عواملی مانند اشعه‌های زیان آور مانند اشعه ایکس بسیار حساسند. و نخستین بخش بدن در مقابل اشعه ایکس که از کار می‌افتد همین بافت مغز استخوان است. کمبود ویتامین B۱۲ ، آهن ، نیز باعث کاهش تولید گلبولهای قرمز می‌شود.
● سرعت رسوب گلبولهای قرمز
اگر به خون ماده ضد انعقاد اضافه شود و در ظرفی بی‌حرکت باقی بماند گلبولهای قرمز آن پس از مدتی رسوب خواهند کرد. سرعت رسوب با روشهای خاصی اندازه‌گیری می‌شود که بر حسب میلیمتر در ساعت اندازه‌گیری می‌شود و این سرعت در مردان ، زنان ، اطفال و زنان حامله متفاوت است. بدین ترتیب اندازه‌گیری آن ارزش تشخیصی دارد سرعت رسوب گلبولهای قرمز ، چسبیدن آنها به یکدیگر به شکل منظم است. در اندازه‌گیری آن عواملی چون تغییر محتوی پروتئینهای خون ، تغییر گلوبولین و غیره بر سرعت رسوب آنها اثر می‌گذارد.
● گروههای خونی
بر روی غشای گلبولهای قرمز خون ۴۰۰ نوع آنتی ژن وجود دارد که برخی از آنها از نظر انتقال خون و کلینیک حائز اهمیت می‌باشند. مثل سیستم ABO. به غیر از سیستم ABO ، سیستم RH نیز در انتقال خون واجد اهمیت است. ۴۰ نوع آنتی کور در این سیستم وجود دارد که آنتی ژن D بیشترین آنتی ژنی را داشته و در انتقال خون اهمیت دارد.
● همولیز
همولیز یعنی تخریب یا شکسته شدن غشای گلبولهای قرمز و آزاد شدن هموگلوبین به پلاسمای خون که سبب قرمز و شفاف شدن پلاسما می‌شود غشای تخلیه شده از هموگلوبین را شبح خونی یا اجسام فانتومی می‌نامند. همولیز ممکن است تحت تاثیر عوامل مختلفی انجام شود مثل فشار اسمزی ، مواد شیمیایی مثل الکل ، سم مارها و همولیزین و تزریق نامتجانس.
Robot - 4 آنلاین نیست.  

 
مشاهده گلبول قرمز وگلبول سفید خون
ساعت ٢:٠٩ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢۸ خرداد ،۱۳۸۸  کلمات کلیدی:

موضوع آزمایش :

الف) مشاهده گلبول قرمز خون           ب)مشاهده گلبول سفید

وسایل مورد نیاز:

میکروسکوپ نوری، لام ، لامل ، لانسیت، الکل ، آب مقطر

الف) مشاهده گلبول قرمز

1-   تهیه نمونه: برای تهیه نمونه ابتدا نوک انگشت را ضد عفونی کرده و ماساژ می‌دهیم و انگشت را نگه می‌داریم تا مقدار خون بیشتری در نوک انگشت جمع شود و سپس به وسیله لانسیت به نوک انگشت می‌زنیم تا  چند قطره خون بیرون بیاید، قطره اول را بیرون می‌ریزیم و قطره دوم را روی لام می‌ریزیم و یک لام دیگر در بالای لام قرار می‌دهیم که زاویه کوچک به سمت خون باشد ولام را آهسته آهسته به خون نزدیک می‌کنیم تا مماس بر خون شود و سپس لام را به سمت عقب روی لام می‌کشیم تا خون بر روی لام گسترده شود و در انتهای گسترش خونی حالت سفید ایجاد شود

2-   مشاهده نمونه : در این هنگام نمونه ما تهیه شده آنرا بر روی صفحه پلاتین میکروسکوپ قرار داده و میکروسکوپ را با پیچ‌های ماکرو و میکرو تنظیم کرده و با روشنایی مناسب و بزرگنمایی 40x  و 100x به مشاهده و دیدن گلبولهای قرمز می‌پردازیم.

3-   نتیجه آزمایش :گلبول‌های قرمز در زیر میکروسکوپ به شکل سکه‌هایی که از وسط فرو رفته باشند دیده می‌شوند.

ب)مشاهده گلبول سفید :

       1- تهیه نمونه: با خونگیری از انگشت، قطره خون را بر روی لام قرار می‌دهیم و به وسیله لام دیگر خون را بر روی لام گسترش می‌دهیم تا گسترش خونی بر روی لام ثابت شود برای این کار بر روی گسترش مقداری الکل می‌ریزیم چون اتانول مقداری از چربی خون را در خود حل کرده و چربی حل شده گلبولها را به لام می‌چسباند. و سپس به رنگ‌آمیزی آن می‌پردازیم که معمولا از دو رنگ گیمسا و رایت می‌توان استفاده کرد که برای انجام این کار لام با گسترش فیکس شده بصورت وارونه درون رنگ قرار داده و بیرون می‌آوریم و سپس لام را زیر آب می‌گیریم.

2. مشاهده نمونه : در این هنگام  نمونه ما آماده است. آنرا بر روی صفحه میکروسکوپ قرار داده  و با  تنظیم میکروسکوپ تصویر واحی از گلبول‌های سفید مشاهده می‌کنیم که ابتدا با بزرگنمایی کم و سپس با بزرگنمایی بیشتر به نمونه نگاه می کنیم


 


 
بررسی و نحوه کار میکروسکوپ
ساعت ۱٠:٥٧ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢٧ خرداد ،۱۳۸۸  کلمات کلیدی:

عنوان آزمایش : بررسی و نحوه کار میکروسکوپ

شرح آزمایش:

میکروسکوپ از دو واژه یونای میکروس به معنی کوچک و اسکوپین به معنی مشاهده کردن استف، از آنجا که چشم انسان قادر به دیدن اجسام با ابعاد کمتراز 1/0 میلی‌متر نمی‌باشد و اندازه بیشتر یاخته‌ها کمتر از 1/0میلی‌متر است بنابراین این اجسام از طریق میکروسکوپ قابل مشاهده‌اند. میکروسکوپها در اندازه‌ها و شکل‌ها و نمونه‌های مختلفی وجود دارندکه به طور کلی عبارتند از

الف - میکروسکوپ نوری که منبع نورانی آن لامپ یا آینه می‌باشد و به صورت یک چشمی و دو چشمی وجود دارد

               

 

اجزای میکروسکوپ نوری

۱- اجزای نوری : اجزای نوری عمدتاً مشتمل بر منبع تغذیه نور و قطعات مرتبط با آن میباشد ، از قبیل لامپ با ولتاژ ۲۰ وات ، فیلتر تصحیح نور و کندانسور که کندانسور مشمل بر پنج قطعه است که نور را تصحیح کرده و بر روی نمونه یا شیء مورد بررسی متمرکز میکند:

۱ – فیلتر رنگی ( تصحیح نور )           ۲ – دیافراگم که حجم نور را تنظیم میکند

۳ – دو عدد عدسی محدب        ۴ – پیچ نگهدارنده کندانسور       ۵ - پیچ تنظیم دیافراگم

۲ – اجزای مکانیکی :

۱ – پایه ( Base ) : کلیه قطعات میکروسکوپ بر روی پایه مستقر میباشد . در برخی از مدلهای میکروسکوپ نوری منبع نور ، فیوز و کابل برق در پایه تعبیه میگردد .

۲ – دسته ( Handle ) : جهت حمل و نقل میکروسکوپ از دسته استفاده میشود . نکته قابل توجه آنکه به هنگام جابجایی میکروسکوپ آن را روی میز کار نمی کشیم .

۳ – لوله میکروسکوپ ( Barrel ): مشتمل بر عدسی شیئی ( Ocular lens ) و عدسی چشمی (Objective lens) که با بزرگنــمائی های مختلف طراحی می شوند. عــدسی شیـئی دارای بزرگنمائی های X4 ، X10 ،X40 ، X60 و X100 و عدسی چشمی دارای بزرگنمائی های X10 ، X15 ، X18 می باشد که بسته به نوع میکروسکوپ متفاوت است. عدسی شیئی معمولاً از چندین عدسی محدب که در آن تعبیه شده است تشکیل میگردد.

۴ -  صفحه گردان یا متحرک ( Revolver ) : عدسیهای شیئی بر روی این صفحه قرار میگیرند و با چرخاندن آن موقعیت عدسیهای شیئی تغییر میکند.

۵ -  پیچ حرکات تند ( Macrometrique ) : این پیچ بر روی دسته تعبیه شده است و باعث میگردد که صفحه پلاتین با سرعت بیشتری در جهت عمودی جابجا شود.

۶ – پیچ حرکات کند ( Micrometrique ) : این پیچ بر روی پیچ حرکات تند قرار داد و صفحه پلاتین را در جهت عمودی و درحد میکرون جابجا میکند .

۷ – صفحه پلاتین ( Platine plate ) : صفحه ای است که نمونه مورد نظر روی آن قرار میگیرد و در بعضی از میکروسکوپ ها در جهت طول و عرض دارای دو خط کش مدرج می باشد که جهت ثبت و یادداشت مکان یک نمونه خاص بکار میرود .

۸ – پیچ طول و عرض : این پیچ زیر صفحه پلاتین قرار دارد که آن را در جهت طول و عرض جابجا می کند .

چگونگی محاسبه بزرگنمائی یک میکروسکوپ:

ازحاصل ضرب بزرگنمائی عدسی شیئی در بزرگنمائی عدسی چشمی به دست می آید.

 

ب) میکروسکوپ الکترونی : این نوع از اشعه الکترونی استفاده می‌شود.

ج)پلاریزان : که جهت مشاهده کانی‌ها استفاده می‌شود

د)تشریحی : برای دیدن اجسامی که با چشم قابل دیدن نیستند مانند اجزای بدن یک حشره به کار برده می‌شود.

عدسی‌هایی که در میکروسکوپها به کار برده می‌شوندشامل عدسی‌های چشمی و شیئی است. عدسی‌های چشمی انواع مختلف دارند ولی بهترین آنها عدسی‌های چشمی ساده‌ای است که در ساختمانشان دو عدسی به کار رفته است.

برای میکروسکوپ سه نوع درشت‌نمایی به کار برده می‌شود:

1-   درشت‌نمایی تجارتی

2-   درشت‌نمایی مفید

3-   درشت‌نمایی مخصوص

توان تفکیک :

کوچکترین فاصله قابل تشخیص بین دو نقطه واقع بر یک سطح را که بوسیله یک سیستم نوری قابل رویت باشدتوان تفکیک آن دستگاه گویند. هر چه مقدار عددی توان تفکیک کمتر باشد توان تفکیک دستگاه نوری بیشتر است.

 


 
زیست شناسی سلولی
ساعت ٩:۱٥ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢٧ خرداد ،۱۳۸۸  کلمات کلیدی:

زیست شناسی سلولی (Cell biology) ، علمی است که به بررسی و شناخت سلول از جنبه‌های مختلف مولکولی ، ساختمانی و فراساختمانی ، فیزیولوژیکی ، پیدایش ، تکامل و رفتار سلولها در جاندارن تک سلولی و پرسلولی می‌پردازد و دارای شاخه‌های متعددی است.
به دلیل گستردگی زیاد علم زیست شناسی سلولی ، تنها به معرفی شاخه‌های عمده آن می‌پردازیم:
سلول شناسی شاخه‌ای از زیست شناسی سلولی است که از ساختمان ، عمل و پیدایش سلولها بحث می‌کند.
فیزیولوژی سلولی ، علم بررسی اعمال زیستی سلولها و اجزا مختلف آنهاست. عمده‌ترین مسائل مورد توجه در این علم ، مطالعه ماهیت غشای سلولی ، تغذیه سلول ، رشد و نمو ، ترشح و سایر فعالیتهای سلولی است.
ژنتیک سلولی ، با استفاده از روشهای سلول شناسی و ژنتیک ، از توارث و تنوع سلولها ، بحث می‌کند. این علم به مطالعه ماده ژنتیکی سلولها و بویژه کروموزومها از نظر تعداد و شکل در سلولهای گونه‌های مختلف می‌پردازد.
شیمی سلولی ، با استفاده از ابزارها و فنون شیمیایی ویژه ، با حداقل تغییرات ممکن ، ترکیبات شیمیایی سلولها و جای آنها را بررسی می‌نماید. چنین مطالعاتی هم اکنون در آسیب شناسی (Pathology) نیز مورد استفاده است.
فیزیک سلولی ، با استفاده از ابزار ، روشها و قوانین فیزیکی به بررسی پدیده‌های زیستی سلول و اجزای سازنده آن می‌پردازد.
زیست شناسی مولکولی به بررسی مولکول‌های سازنده سلول بویژه ماکرومولکولها از نظر نوع و ساختمان ، ریخت ، تکامل ، گسترش و نقش آنها در پدیده‌های زیستی سلول می‌پردازد. بیوشیمی ماکرومولکولها و ژنتیک مولکولی از مباحث مورد توجه این شاخه است.
تاریخچه
فلاسفه و طبیعی‌دانان قدیم بویژه ارسطو در عهد باستان ، به این نتیجه رسید که جانوران و گیاهان ، با همه پیچیدگی که در سازمانشان وجود دارد، تنها از تعداد کمی از اجزایی که در هر یک از آنها تکرار شده ، ساخته شده‌اند. با اختراع عدسیهای بزرگ در سال (1665) ، «رابرت هوک» برشهای چوب پنبه‌ای ساختمان سلولی را کشف کرد. در همان زمان «آنتون لون هوک» با میکروسکوپ ساده خود موجودات تک سلولی را در آب راکد مشاهده کرد.
«
شلایدن» و «شوان» در سال (1839) ، نظریات خود را به صورت نظریه سلولی ارائه دادند که بر اساس آن کلیه موجودات زنده از واحدهای ساختمانی به اسم سلول ساخته شده‌اند. از حدود سال 1950 روشهای مشاهده سلولها با میکروسکوپ الکترونی دقیق‌تر شد و به تدریج فرا ساختار سلولی مشخص گردید و نتایج بدست آمده ، تصورات پژوهشگران را در مورد طرز کار سلول متحول ساخت.
پیشرفتهای کنونی در زیست شناسی سلولی
در سالهای اخیر با ابداع روز افزون روشها و فنون جدید مطالعه سلولها ، زیست شناسی سلولی پیشرفتهای شایان توجهی داشته است. با بکار بردن ابزارهای نوری و الکترونی دقیق در زمینه‌های مختلف تحقیقات سلولی و نیز با استفاده از مواد رادیواکتیو و ایزوتوپهای مختلف ، مجهولات متعددی از اعمال پیچیده حیاتی سلولها برای بشر روشن شده است. توجه به شکل ، ساختمان و رفتار پرندگان ، ماهیها ، پستانداران و ... راهگشای ابداع ماشینهای پیچیده‌ای چون هواپیما ، کامپیوتر و نظایر آن بوده است.
تغییر در رمز وراثتی و بکار انداختن ژنهای مفید یا از کار انداختن ژنهای زیان بخش ، چشم انداز قابل ملاحظه دیگری است که تاکنون در جانداران مختلف با موفقیت زیادی همراه بوده و اساس علم مهندسی ژنتیک را پی‌ریزی کرده است.
در زمینه ژنتیک سلولی پیشرفتهای قابل ملاحظه‌ای بدست آمده است. برای مثال بسیاری از بیماریهای کروموزومی انسانی ، هم اکنون نه تنها در دوارن بعد از تولد از طریق کشت سلولهای مغز استخوان قابل تشخیص است، بلکه از ماههای ابتدایی نمو رویانی نیز با کشت سلولهای مایع آمنیونی شناخته می‌شود.
در زمینه کشت سلولها و بافتها هم اکنون پیشرفتهای شایانی نصیب بشر شده است. تا آنجا که با کشت سلولهای منفرد گیاهی تا حد بدست آوردن گیاه گلدار و در جانوران تا حد تشکیل بافتها ، موفقیت بدست آمده است.
دست بردن در رمز وراثتی و دست‌کاری ژنهای موجودات زنده ارتباط مستقیمی با فرهنگ حاکم بر جوامع بشری دارد. انجام این نوع تحقیقات به همان نحو که می‌تواند موجب حل بسیاری از مشکلات انسان باشد، ممکن است مورد سو استفاده قرار گیرد و مصائب جبران ناپذیری را بوجود آورد.

                                                                         اعضا گروه

 


 
سپاس
ساعت ۸:٥٠ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢٧ خرداد ،۱۳۸۸  کلمات کلیدی:

با سلام خدمت استاد عزیز جناب باغینی و تمامی دوستان علاقه‌مند به علم شیرین زیست شناسی

مطالبی را که در این وبلاگ مشاهده می‌کنید نتایج آزمایشات و کارهای گروهی آزمایشگاه زیست شناسی سلولی چند تن از دانشجویان رشته علوم تجربی مقطع کارشناسی مرکز تربیت معلم خواجه نصیرالدین طوسی کرمان در طول ترم بهاره سال ٨٧-٨٨ می‌باشد. که با راهنمایی‌ها و کمک استاد بزرگوار جناب باغینی جمع‌اوری و ارائه شده است.

امید است مورد استفاده علاقه مندان قرار بگیرد.

                                                                         با تشکر اعضای گروه

                                                                     ١- مسلم رستمی راوری

                                                                     ٢- محمد بقائی راوری

                                                                     ٣- غلامرضا سلیمی

                                                                     ۴- حسن محمد‌علی پور